Terroir: feit of fictie?
Terroir staat voor de habitat van een wijngaard of wijnbouwgebied: het geheel van milieufactoren dat op de wijnstok inwerkt. De natuurlijke omgeving dus, al menen verschillende schrijvers dat ook culturele factoren een rol spelen.
Er bestaat geen Nederlandse of Engelse vertaling voor dit in wezen Frans concept maar dat hoeft ook niet - de definitie op zich wordt breed gedragen. Het is is vooral de mate waarin terroir uniek is waarover gediscussieerd wordt en hetgeen het begrip zo controversieel maakt. In dit eerste deel aandacht aan het aspect van de bodem
Codenaam' scam'
Michael Paul, indertijd nog directeur van het Australische Southcorp in Europa, schetste eens bij een presentatie in Londen een fictiefwijnproducerend gebied met een zeer gefragmenteerde industrie. Dit fictieve wijnproducerend gebied, dat opvallend veel gelijkenissen vertoonde met Frankrijk was zijn intrinsieke nadelen te boven weten te komen door een strategie die bedacht was door een marketing genie.
De strategie betrof het populariseren van het idee dat hun wijn het product was van de bodem, het klimaat en de topografie in plaats van de wijnmaker. De codenaam scam die deze fictieve marketeer voor zijn strategie gebruikte, was een letterwoord van de Engelse woorden soil+climate+aspect= mystique maar in het openbaar gebruikte hij liever het Franse terroir hetgeen aards en natuurlijk klonk en als bijkomend voordeel had dat bijna niemand écht een idee had wat het betekende maar velen graag deden alsof.
Al was het schertsenderwijs, maar Michael Paul nam hiermee een van de meest gekoesterde opvattingen op de korrel over wijn en wijnmaken in Europa: dat regio's en zelfs individuele wijngaarden hun eigen onderscheidende karakteristieken hebben als een direct gevolg van de unieke lokale combinatie van druivenras(sen), bodem, klimaat en topografie. En dat de rol van de wijnmaker (die daar ook zelden zo genoemd wordt) slechts bestaat uit het zo min mogelijk geweld aan te doen van het aangeleverde fruit om het karakteristieke van de locatie zoveel mogelijk te behouden.
Holistische combinatie
De smaak van wijn wordt bepaald door een groot aantal factoren zoals het druivenras en de wijnmaker in de manier van wijnbouw en vinificatie. Maar ook door factoren zoals ligging, helling, hoogte van de wijngaard en klimaat, bodem en het weer.
Het is de holistische combinatie van al deze aspecten die een wijngaard zijn eigen terroir geeft hetgeen vooral tot uiting komt in een van jaar tot jaar opmerkelijke consistentie van de wijngaard's wijnen, min of meer ongeacht de variaties in toegepaste wijnbouw- en vinificatietechniek. Elke wijngaard en meer generiek, elk wijngebied zou volgens deze theorie derhalve zijn eigen typerende stijl bezitten, uniek en elders in de wereld niet exact na te maken.
De nadruk van de definitie van terroir ligt in de Franse literatuur op de bodem en in het bijzonder in de rol van de bodem met andere omgevingselementen in drainage en watertoevoer naar de plant. Dr. Gérard Seguin van de Oenologische Faculteit van Bordeaux II concludeert na gedegen research dat de grote Bordeaux zowel op gravel en zandgronden als op kleigronden gemaakt worden maar hij vindt twee bodemaspecten die alle top cru's gemeen hebben.
Als eerste dat geen van de bodems van top cru's rijk of vruchtbaar zijn hoewel ze ook nergens een tekort aan mineralen laten zien. Ten tweede dat de waterhuishouding in de bodems van de top cru's de toevoer van water naar de wijnstok dermate goed reguleert dat het bijna altijd voldoende aanwezig is en zelden leidt tot extreme situaties.
Vanuit zijn achtergrond bij Shell in de exploratie van delfstoffen voor de petro-industrie is James E. Wilson in zijn boek 'Terroir' instinctief nieuwsgierig naar de habitat waar de wortels leven in de diepe ondergrond. Maar er is daarover nog maar weinig bekend, zo ontdekt hij snel.
De ondergrondse habitat van wijnplanten wordt vooral bepaald door micro-organismen zoals bacteriën, schimmels, gisten, algen en actinomyceten. Actinomyceten zijn ééncelligen, nauw verwant aan schimmels en bacteriën die een belangrijke rol spelen bij de afbraak van organische stoffen in de grond en van groot nut zijn voor de vorming van goede humus.
™De Weinschenker0104