Elzas, en heerlijk gebied, de Elzas.
Zie ook Elzas 2 met nog meer artikelen uit de Elzas
Elzas, een heerlijk gebied, die Elzas.
Of Alsace, zoals dat tegenwoordig opgelegd wordt. Het is qua landschap en gastronomie van begin af aan een van mijn favoriete regio's in Frankrijk geweest en dat is het nog steeds. Ik beken graag dat ik in mijn begintijd als wijnliefhebber sloten Elzaswijn gedronken heb. Tegenwoordig is dat wat minder het geval, want helaas, de idylle is bedrieglijk gebleken, iedere keer weer is het nu schrikken.
Te veel wijnen uit de streek blijven namelijk onder de maat, alle mooie praatjes en plaatjes ten spijt. Dat is jammer voor een gebied met zo veel potentie. Laat er geen misverstand over bestaan: het is gelukkig niet louter kommer en kwel. Er zijn wel degelijk producenten die de zaken serieus aanpakken. Maar hoe veel steken er nu echt boven het maaiveld uit en kunnen bogen op een reputatie die verder gaat dan het eigen dorp? Te weinig. Nog altijd een favoriet gebied, maar dan in een haat-liefdeverhouding. Een passionele verhouding, dat wel...
Troep is er veel.
In september van dit jaar organiseerde het Comité Interprofessionnel des Vins d'Alsace (CIVA) een speciale proeverij van Riesling en Pinot Gris voor de auteur van dit artikel en collega wijnschrijver Nicolaas Klei.
»Klei is als geen ander gespecialiseerd in vieze wijnen en schrijft daar zelfs complete gidsen over vol. In Colmar moet hij aan zijn trekken gekomen zijn. Wat daar op tafel verscheen was namelijk onthutsend zwak. «
Allerminst reclame voor een streek die in Nederland zijn imago probeert te versterken. Het probleem van de Elzas is makkelijk samen te vatten: te veel! Te veel hectoliters, te veel restsuiker en te veel wijnen per bedrijf.
Wat wil men nu eigenlijk, kwantiteit of kwaliteit?
De Elzas lijdt eigenlijk al sinds mensenheugenis onder structureel veel te hoge opbrengsten. Dit resulteert onvermijdelijk in onvoldoende rijpheid van het fruit en most met schrale zuren en gebrek aan suikers. Dat laatste kun je wel compenseren door chaptalisatie, maar dat zorgt dan weer voor een onbalans. Bij 80 of meer hectoliter per hectare hoef je uiteraard ook geen illusies te koesteren over terroir-expressie. Zeker niet in de veel te vruchtbare wijngaarden in het vlakke deel van de streek, la Plaine. Je kan daar maar beter witte kool telen. Of, heel nuttig, suikerbieten... (In de Champagne gebeurt dat trouwens ook.)
Suiker, sucre, Zucker, sugar Over suiker gesproken, met restsuiker in een wijn is op zichzelf helemaal niets mis. Niemand zal klagen over de weelderige, 'katholieke' stijl van Zind-Humbrecht of Deiss in vergelijking met de strakke, 'protestantse' van Trimbach of Josmeyer. Het is dan louter een kwestie van persoonlijke smaakvoorkeur.
Anders wordt het met restsuiker die niet goed geīntegreerd is in de smaakstructuur. Een veel gehoord excuus is dat men vaak wel moet vanwege hoge mostgewichten, die op hun beurt het gevolg zouden zijn van overrijpheid. Of vanwege een onhandig gebruik van de suikerpot bij gebrek aan rijpheid?
Hoe het ook zij, de suiker is vaak dominant, bij gebrek aan tegenwicht van extract en zuren. De wijnen worden er log en plakkerig door. Suikerwater in de style cocacola, vrijwel ondrinkbaar aan tafel. Dit is met name het geval bij een druivenras als pinot gris en nog meer bij de gewurztraminer.
Als nietsvermoedende consument heb je er maar het raden naar, want op het (rug)etiket ontbreekt in de regel elke vorm van informatie en zo lang er geen Vendange Tardive of Sélection de Grains Nobles op dat etiket staat, ben je geneigd een droge wijn te verwachten. Niet dus. Naar verluidt is er een systeem met kleurcoderingen in de maak, maar dat biedt zo veel nuances dat het nog maar zeer de vraag is of het iets zal bijdragen aan de oplossing van het probleem.
Cuvée X,Y,Z... Het doet het altijd goed in kringen waarin wijnproeverslatijn gesproken wordt, het relaas van een proeverij in de Elzas. Kreeg je op een bedrijf nu dertig of veertig wijnen te proeven? En hoe veel ontbraken er nog? Wat was je dagtotaal na vier bezoeken? Honderdvijftig wijnen? Een keer is dat leuk, daarna niet meer. Want hoe veel van die wijnen hebben nu een blijvende indruk gemaakt?
De Elzassers maken het mensen van buiten hun streek niet altijd even makkelijk met die schier eindeloze assortimenten. Een veel gehoord argument is dat de particuliere klanten erom zouden vragen. Toegegeven, voor een buitenstaander is het altijd erg makkelijk om te zeggen hoe het anders moet, maar voor een wijnproducent bestaat er natuurlijk wel zoiets als de financiële realiteit van alledag.
Toch kan dat geen excuus zijn om helemaal niets te veranderen. Als je een beetje doorvraagt, geeft menigeen grif toe dat zo veel wijnen de bedrijfsvoering alleen maar hopeloos gecompliceerd maken. Wat moet je denken van een bedrijf dat naar eigen zeggen alleen al 17 (!) verschillende cuvées Riesling aanbiedt?
Geen woorden In historisch perspectief gezien is het misschien wat pijnlijk, maar toch zou men zich in de Elzas toch eens wat meer moeten spiegelen aan wat de collega's over de grens de afgelopen jaren hebben gedaan. In Duitsland, en zeker in het naburige Baden, is immers juist sprake van steeds meer droge wijnen én een stroomlijning van het productaanbod. Waarom zou je acht Rieslings moeten hebben in plaats van, pak weg, drie? Waarin betoont zich ook al weer meesterschap?
Verder is de vraag in hoe verre men zich geroepen moet voelen om te pronken met zoetige Pinot Gris en Gewurz. Pinot mag dan wel de hype zijn, de ware roeping van de Elzas ligt toch bij Riesling. Onderschat, maar wel uniek. Proef bijvoorbeeld maar eens een wijn als de 99er van Ehrhard of Cattin. Wat een feest! Dan realiseer je je weer eens wat de Elzas echt te bieden kan hebben en wat 'terroir' betekent. Het potentieel is er volop, en dat stemt al vast optimistisch. Nu enkel nog wat meer daden.
De Weinschenker2004