Bordeaux
Wereldwijd wordt de Bordeaux grote voorbeeld als het gaat om wijn maken.
Met zijn 100.000 ha wijnbouwgrond is het veruit de grootste en meest succesvolle appellation van Frankrijk en de wereld. De gehele wijnwereld richt zich op zijn stijlen en zijn kwaliteiten en laat zich daaraan meten. Al in de oudheid werd Bordeaux geroemd om zijn kwaliteitswijnen. Het was in de 4e eeuw na Christus dat de Romeinse dichter Ausonius al melding maakte van de uitzonderlijke wijnen aan de monding van de Gironde.
Overigens waren het in de oudheid voornamelijk wijnen rondom de plaatsjes Gaillac en Bergerac die zich in een grote belangstelling mochten verheugen. De huidige Médoc en Haut-Médoc was toen nog moeras en hoogstens geschikt voor akkerbouw. Het waren de Hollanders die rond het jaar 1650 begonnen met het gebied te ontginnen.
De eerste wijnen uit de Médoc waren niet de wijnen zoals wij die nu kennen. De wijnen waren eerder dun en licht. Hieruit komt ook de bijnaam ‘claret’ zoals de Engelsen de wijnen uit Bordeaux nog altijd noemen. Tot de 14e eeuw werd bijna alle wijn die in Engeland werd gedronken, vanuit Bordeaux geleverd.
Deze exportheerlijkheid kwam tot een eind in 1453 met de Honderdjarige Oorlog, toen Casgogne aan Frankrijk werd toegewezen. Het waren de Hollanders die dankzij hun welvaart de rol van de Engelsen bijna naadloos overnamen.
Deze periode luidde het begin in van het ontstaan van grote château’s zoals Haut-Brion, Latour, Laite en Margaux. Toch zoude heerschappij van de Hollanders niet lang duren. Al in de 18e eeuw waren de Engelsen terug in Bordeaux en stichtten zij handelshuizen.
Het waren deze handelshuizen die in de 19e eeuw de Classificatie van Bordeaux wijnen opzetten. In deze woelige periode waarin de handel een zeer turbulente fase doormaakte werd veel waarde gehecht aan een vorm van classificatie van de diverse wijnchâteau’s. Uiteindelijk in 1855 bij de Wereldtentoonstelling van Parijs werd deze lijst openbaar gemaakt.
Ondanks het enorme prestige dat de Bordeauxwijnen sindsdien genieten was de 20e eeuw eerder een tijdperk van crises. Het begon met de druifluiscatastrofe die nagenoeg het hele wijnbergbestand ruïneerde.
Vervolgens was daar de Eerste Wereldoorlog gevolgd door de economische crisis in de jaren dertig waarbij belangrijke afzetmarkten als Duitsland en de Verenigde Staten wegvielen. Pas in de jaren 50 van de vorige eeuw begon de succescurve weer te stijgen.
Door een steeds maar toenemende vraag kwam een aantal wijnmakers in de verleiding Bordeauxwijnen te versnijden met wijnen uit andere streken. Deze zaak escaleerde in 1973 en een groot wijnschandaal was het gevolg. Het was ook in deze periode dat juist de Nieuwe Wereld steeds meer voet aan de grond kreeg. Eerst Californië, daarna Australië en Nieuw Zeeland. Ook landen als Chili en Argentinië stonden klaar om de Europese wijnmarkt te veroveren.
En veel nieuwe wijnbedrijven lieten zich vooral beïnvloeden door de wijnmakers uit Bordeaux. Toch waren juist deze wijnen veel toegankelijker dan de klassieke Bordeauxwijnen. Deze nieuwe wijnstijl werd door wijngoeroe Robert Parker omarmd zodat hij zich als parameter voor de internationale wijnmarkt kon handhaven.
Om gelijke pas te kunnen houden met de wijnen uit de Nieuwe Wereld werd men in de Bordeauxstreek gedwongen om nieuwe investeringen te doen in de kelders van menig château. Bordeaux werd een speelplaats voor technische vernieuwingen zoals omgekeerde osmose en vacuümverdampers.
De Bordeauxstreek bezit ideale condities voor goede wijnen. Het gebied ligt precies halverwege tussen de evenaar en de Noordpool en het heeft een ideaal klimaat. Vooral de nabijheid van de Atlantische Oceaan met de warme golfstroom zorgt voor ideale omstandigheden en verhindert extreme temperatuurschommelingen. Mede door deze aanlandige wind komt vorst hier nauwelijks voor. De uitgestrekte bossen aan de kust in Les Landes bieden ook bescherming tegen stormen die van zee komen.
Wanneer wij het hebben over Bordeaux, komt al zeer snel de scheiding van beide oevers van de rivier de Gironde naar voren; de linkeroever versus de rechteroever. De linkeroever is natuurlijk de Médoc en de Haut-Médoc: van oudsher de kwaliteitsgebieden binnen de Bordeaux en bakermat van klinkende namen als La Tour, Mouton Rotschild, Chateau Margaux …..
De bodem op de linkeroever bestaat overwegend uit kiezelsteen en zand met bestanddelen van silicaat, hier en daar bevat de grond ook ijzerhoudende lagen. Mee door de aanwezigheid van kiezel is de bodem zeer goed water doorlatend en het zijn de verschillende bestanddelen in de bodem die voor de verschillen in de diverse Médoc wijnen zorgt.
Het wijngaardoppervlak is vrij vlak en dit gebied is uitermate geschikt voor het vervaardigen van topwijnen. Er wordt onderscheid gemaakt in een noordelijk deel, de Médoc, en een zuidelijk deel, de Haut-Médoc.
Slechts een derde van de wijnproductie afkomstig van de linkeroever draagt de benaming Médoc. Veruit de meeste wijnen zijn afkomstig uit de Haut Médoc, het zuidelijk deel. Dit is het gebied met zeer vermaarde plaatsnamen als onder andere Saint-Estèphe, Pauillac, Saint-Julien.
Iedere gemeente brengt zo haar eigen wijnen voort met daarbij een uniek karakter. Generaliserend kunnen we stellen dat de Haut-Médoc wijnen uitblinken in finesse, kracht met een rijk bouquet van typische Cabernet- aroma’s als cassis, munt en cederhout. Het zijn stuk voor stuk wijnen die perfect kunnen ouderen.
Aan de overkant is de situatie op een tweetal punten verschillend met de Médoc en de Haut-Médoc. Allereerst is daar de bodem. Deze bevat hier meer kalk, leemsteen en zand. Ook het hier heersende microklimaat verschilt. Minder warm in de zomer maakt dat juist hier de Cabernet Sauvignon wat meer moeite heeft om tot volle rijpheid te komen.
Daarom is hier geen dominante rol voor de Cabernet Sauvignon weggelegd. Het is hier de Merlot die de boventoon voert. Deze rijpt hier gemakkelijker. Overigens wordt ook Cabernet Franc hier veelvuldig aangetroffen. Geeft de Merlot de beste resultaten op leemhoudende bodem, de Cabernet Franc gedijt het beste op een ondergrond van kiezelsteen en zand.
Drie appellations bevinden zich op deze rechteroever; Côtes de Blaye. Premières Côtes de Blayes en Côtes de Bourg. De wijnen zijn vanwege hun groter aandeel Merlot eerder op dronk en missen hier en daar finesse.
Meer landinwaarts richting Dordogne bevindt zich het wijngebied Saint Émilion en haar satelliet dorpjes. Ook Pomerol mag niet vergeten worden. Het klimaat wordt hier minder beïnvloed door de Atlantische Oceaan. Dit is het gebied van de rode wijnen. Niet alleen Cabernet Sauvignon maar zeker ook Cabernet Franc, ook wel Bouchet genoemd, en Merlot. Pomerol, Lalande de Pomerol zijn de twee bekendere appellations. Het sterke punt van deze twee gebieden is de structuur van de wijnen en hun complexiteit. Hier bevinden zich geen grand cru wijngaarden.
Hoe anders is het in het wijngebied Saint Émilion. Dit wijngebied was al befaamd in de oudheid. Het hele gebied beslaat nauwelijks meer dan tien maal vijf kilometer, maar omdat de 5500 kilometer hectare wijnbouwvelden bijna volledig met wijnranken bedekt zijn, behoort het tot de intensiefste monoculturen van de Bordelais.
Het gebied wordt onderscheiden in drie zones; het Plateau, de Côtes en de Graves. Ieder met een eigen bodemstructuur. Het zijn deze zones welke de beste wijnen opbrengen. Het is ook hier dat de Merlot de hoofdrol speelt. In heel Saint Émillion? Nee, in het noorden tegen Pomerol vinden we juist weer meer Cabernet Sauvignon. Châteaus als Cheval Blanc, Figeac en Pavie verwerken niet minder dan 35% Cabernet Sauvignon in hun wijnen. Een ongewoon hoog aandeel vergeleken met andere Châteaus in deze regio.
Ook Saint Émilion hanteert een systeem van grand crus. Recenter dan de Médoc namelijk in 1954 werd een verdeling gemaakt in grand crus zonder aanvullende aanduiding, grand crus classés en een kleine groep van premiers grand crus. Deze premiers grand crus zijn weer onderverdeeld in een groep A waartoe klinkende namen behoren als Ausone en Cheval Blanc en een groep B. Hiertoe behoren l’Angelus, Beau-Séjour-Bécot, Beauséjour, Belair, Canon, Figeac, Clos Fourtet, La Gafelière, Magdelaine, Pavie en Trotteveille.
Hun wijnen onderscheiden zich niet allen op basis van de verschillende bodems, maar ook door sterk variërende aandelen van de drie druivenrassen Cabernet Sauvignon, Cabernet Franc en Merlot. Direct ten noorden en noordoosten van de stad Saint-Émilion bevinden zich vier zogenaamde satelliet gebieden; Montage, Saint-Georges, Lussac en Puisseguin.
Deze appellations mogen de naam Saint-Émilion als toevoeging voor hun eigen naam gebruiken. Landschappelijk gezien vertonen de vier gebieden een grote gelijkenis met Saint-Émilion. Toch is het terroir hier wat koeler en vochtiger. Door de grotere afstand tot de rivier de Dordogne is de matigende invloed van de rivier op de temperatuur hier wat minder. De wijnen uit deze vier kleinere appellations bieden dankzij hun gunstige prijs-kwaliteitverhouding een goed alternatief voor de veelal duurder wijnen uit Saint-Émilion zelf.
Direct ten zuiden van de stad Bordeaux bevindt zich een van de oudste wijnbergen van de strek: de Graves. Vroeger omvatte dit deel niet minder dan 10 000 hectare wijnbouwgrond maar door de toenemende verstedelijking beslaat dit thans niet meer dan 5000 hectare. Geografisch gezien is dit gebied veel eenvoudiger onderverdeeld dan de Médoc, te noorden van de stad Bordeaux. Hier bevindt zich alleen de grote appellation Graves die ook de kleine appellations Cérons en het nog zeer jonge gebied Pessac-Leognan omvat. In het zuiden omsluiten de Graves het zoete wijngebied Sauternes-Barsac.
Terwijl de appellation Graves tegenwoordig aan droge witte wijnen voor- behouden is, geldt de aanduiding Graves Supérieur voor milde wijnen die niet uit de appellations Sauternes-Barsac of Cérons afkomstig zijn. Pessac-Leognan levert evenveel goede witte als rode wijnen. De Graves levert van oudsher meer rode- dan witte wijn. Reden waarom we nauwelijks rode Graves kennen? Deze wordt verhandeld onder de algemenere benamingen Bordeaux AC of Bordeaux Superieur AC.
Weliswaar staat Sauternes symbool voor het totale prestige van de zoete wijnen van de Bordelais maar het is niet de enige appellation waar de halfzoete of zoete wijnen geproduceerd worden. Zo is er Barsac wat haar wijnen zowel onder eigen naam als onder de beter verkopende naam Sauternes mag verhandelen.
Eveneens op de linkeroever vinden we Cérons terwijl direct daartegenover op de rechteroever gebieden als Loupiac, Cadillac en Saint Croix du Mont zeer interessante zoete wijnen maken. Basis voor al deze zoete wijnen zijn e druiven Sémillon, Sauvignon Blanc en Chardonnay.
De onderlinge verhoudingen verschillen van gebied tot gebied en ook de mate van rijpheid en daardoor van zoetheid kan per gebied verschillen. Wel worden in alle gebieden de witte druiven aangetast door edelrot. Het is deze edelrot, veroorzaakt door de schimmel Botrytis cinerea wat deze wijnen zo zuiver en zo zoet maakt.
In de vroege herfstmorgen, als de mistflarden worden verjaagd door de zon, zorgt de schimmel voor aantasting van de rijpe druiven. Deze schimmel perforeert de schil van de druif, wat tot verdamping van water en vervolgens tot een enorme concentratie van suiker, zuren en extracten leidt.
™De Weinschenker0104