Priorat
en MontsantSteekwoorden: Bodegas Terrasses d'Espanya/Clos Erasmus Brussel Celler Álvaro Palacios Charles Pastrana Christopher Cannan Clos Mogador Codornîu Costa Brava Costers del Siurana Daphne Glorian Dirk Hoet Europvin-Falset Falset Finca Doft Freixenet Joan Asens José Luis Pérez Llicorella Mas Martinet Narbonne Penedès Petits Cellers del Priorat Pobodela Porrera René Barbier Robert Parker Scala Dei Serra del Montsant Tarragona Terra Alta tijgerhuidbodem Torres Turnhout Vega Sicilia ’98 Clos L'Ermita, Alvaro Palacios
Priorat en Montsant Recente ontwikkelingen van de historisch en geografisch vervlochten wijnstreken Priorat en Montsant die representatief zijn voor de groei van de Spaanse wijnindustrie.
De revolutie van Priorat in het noordoostelijke Catalonië.
De belangrijkste hoofdrolspelers in Priorat: Joan Asens (Celler Álvaro Palacios), Daphne Glorian (Bodegas Terrasses d'Espanya/Clos Erasmus), José Luis Pérez (Mas Martinet), René Barbier (Clos Mogador), Charles Pastrana (Costers del Siurana) en José Penin (directeur van de gelijknamige wijngids, een van de eerste journalisten die het potentieel van Priorat inzag).
Priorat De appellatie Priorato (priorat in het Catalaans) in het noordoosten van Spanje dankt zijn naam aan de Priorat de Scala Dei ('Priorij van Gods trap'), een middeleeuws klooster op de Serra del Montsant, het gebergte dat dit gebied domineert en de vallei van de rivier de Siurana begrenst.
Bovengronds zijn alleen nog ruïnes zichtbaar, ondergronds zijn de kelders nog intact; ze doen nu dienst als wijnkelders. Het klooster werd in 1163 gesticht door Kartuizer monniken, nadat een lokale herder een visioen had gehad van engelen die een trap naar de hemel bestegen. Het dorp dat in de loop der eeuwen rondom het klooster ontstond heet nog altijd Scala Dei.
De wijngaarden in dit gebied liggen (in totaal ca. 1600 ha.), al dan niet op terrassen, tegen de flanken van de Serra del Montsant en bevinden zich op een hoogte van tussen de 100 en 700 meter. De bodem is hard en ruw met een ondergrond van rotsen, waardoor de wijnstokken geen kans hebben weg te spoelen. De van oorsprong vulkanische bodem bestaat vooral uit kwarts en rode lei ('tijgerhuidbodem', hier ook wel Llicorella genaamd) en bevat spoorelementen. Omdat de bodem arm is, moeten de wijnstokken diep wortelen op zoek naar water en voedsel.
Het klimaat is continentaal met lange, warme zomers (tot zo'n 40 graad C.); de invloed van de warme oostelijke Mistralwind wordt in evenwicht gehouden door een koele noordenwind. Jaarlijks valt hier 400-600 mm neerslag, het meest in de perioden maart-april en oktober-november, de gemiddelde temperatuur ligt op 15 °c en het aantal zonuren bedraagt 2600.
Van oudsher worden er in de Priorato traditionele rode wijnen gemaakt: bijna zwart van kleur, 100% garnacha, krachtig, geconcentreerd, complex en met een enorm potentieel. Sinds het einde van de bulkwijnexport, in 1988, is er echter wel het een en ander veranderd.
Initiatiefnemers voor de veranderingen in Priorato waren vijf pioniers: Dafne Glorian, echtgenote van een Amerikaanse wijnhandelaar, Álvaro Palacios (Rioja), René Barbier, telg uit een Franse wijnbouwersfamilie die zich in 1870 in Catalonië vestigde, zijn vriend Carles Pastrana (Costers del Siurana) en Josep Luis Pérez, docent aan de school voor wijnbouw en oenologie in Falset.
Zij kochten! vanaf eind jaren zeventig een aantal verouderde wijngaarden op, maakten deze weer productief, investeerden in nieuwe vinificatieapparatuur, en produceerden samen een aantal wijnen die ze onder eigen merknaam op de markt brachten: Clos Erasmus, Clos Martinet, Clos de l'Olbac, Clos Mogador en Finca Doft.
Het succes was groot, ondanks het feit dat de wijnen in eerste instantie de appellatieaanduiding ontzegd werd vanwege het gebruik van uitheemse soorten als cabernet (met name voor kleur en structuur), syrah en merlot. Vanaf eind jaren tachtig werd het gebruik van deze druiven toegestaan en werd het tevens mogelijk om, mits tevoren toestemming werd verleend, druppelirrigatie toe te passen.
Halverwege de jaren negentig volgde een nieuwe generatie wijnmakers, vrijwel allemaal afkomstig van de Falset opleiding, in de voetsporen van de vijf trendsetters. De traditionele cooperaties verloren een deel van hun leden die zelfstandig gingen werken. Sommige nieuwe bedrijven gingen, mede in verband met de beperkte oppervlakte aan beschikbare (met name oude) wijngaarden, samenwerken met cooperaties en gaven deze zo een positieve kwaliteitsimpuIs. Bekende voorbeelden zijn Mas 19neus (met de cooperatie Pobodela) en Cims de Porrera (cooperatie Porrera). Eind jaren negentig volgden investeringen en land aankopen van buitenaf (o.a. door Torres, Codornîu en Freixenet) en ontstonden tal van kleinere zelfstandige bedrijven, dikwijls op basis van oude, soms verwaarloosde familiewijngaarden.
Net als in andere Spaanse wijnstreken zijn de meeste producenten zich sindsdien deels gaan richten op de export en maken zij het laatste decennium tevens moderne, meer commerciële wijnen - als een soort 'lokkertjes' voor de streek. Daarnaast zijn zij constant bezig de kwaliteit van de traditionele rode wijnen te verbeteren, middels onderzoek en moderne vinificatieapparatuur.
Wat dat laatste betreft lopen de wijnmakers in het dorp Gratallops voorop: de Clos l'Ermita (eigendom van het supertalent - ook op pr-gebied - Álvaro Palacios) hiervandaan werd in 1995 de duurste wijn van Spanje, waarmee Vega Sicilia voor het eerst voorbijgestreefd werd.
De beste gran reserva’s uit de streek komen pas op een leeftijd van tussen de 10 en 25 jaar op dronk. Naast de bekende rode wijnen worden in de Priorato ook zoete, oxidatieve rancio's geproduceerd.
Van een onbetekenende bulkwijnregio is Priorato in 15 jaar tijd, mede dankzij enthousiaste publicitaire steun van onder meer Robert Parker, uitgegroeid tot een gewild wijngebied, dat kostbare wijnen produceert die ver buiten de grenzen aftrek vinden, maar ook in de rest van Spanje hun invloed doen gelden.
Wijnteelt- en vinificatiemethoden uit de Priorato vinden steeds meer navolging in andere gebieden die aan een kwaliteitsopwaardering toe zijn: o.a. Terra Alta, Penedès (wat betreft de rode wijnen) en Ampurdán-Costa Brava, Montsant en zelfs Rioja.
Druivensoorten rood: garnacha (35% van de oppervlakte) I carifiena (40(Yo), cabernet sauvignon (10%), syrah e.a. (experimenteel)
wit: garnacha blanca, macabeo, pedro ximénez, chenin blanc (experimenteel)
Vinificatie en Rijping:
- witte wijnen, rosados, sommige moderne rode wijnen: koude fermentatie en rijping op roestvrij staal
- rode wijnen: gisting op roestvrij staal bij 25 OC, malolactische gisting in vaten bekleed met kunsthars
- minimale rijping: crianza - 12 maanden hout (Frans en Amerikaans) en 12 maanden fles; reserva - 12 maanden hout, 24 maanden fles; gran reserva - 24 maanden hout, 48 maanden fles.
Celler Mas de les Pereres - Dirk Hoet
Naast de grote vedetten en pioniers zijn de afgelopen jaren tal van kleine bedrijfjes, geleid door jonge, idealistische wijnmakers voor het merendeel afkomstig uit de streek zelf, als paddestoelen uit de grond geschoten in de Priorat-streek. Negen van hen hebben zich onlangs verenigd in Petits Cellers del Priorat. De gemiddelde wijngaard per domein beslaat 11 hectare (de kleinste is 5 ha, de grootste 25) en de productie ligt tussen de 8.000 en 20.000 flessen. Tijdens de Alimentaria 2004 in Barcelona presenteerden zij hun wijnen en maakten wij kennis met Dirk Hoet, een voormalig dierenarts uit Turnhout die sinds een jaar of vijf zijn eigen Petit Celler (Mas de les pereres) bezit.
Een sympathiek, intelligent en bevlogen man die goed ligt bij zijn collega's en met grote regelmaat op en neer reist tussen Brussel en Barcelona. Zijn passie voor het maken van wijn werd jaren geleden gewekt toen hij als dierenarts te maken kreeg met schapen die zichzelf misselijk hadden gegeten aan appels. Het gistende appelsap in de mesthoop bracht Dirk op het idee om appelcider te gaan maken. En van het een kwam het ander. Hij kwam in contact met wijnliefhebbers, raakte bevriend met wijnmakers in Frankrijk en Italië in ging zich in Narbonne verdiepen in het wijnmakersvak.
In 1999 kocht hij in Priorat een 13,5 ha grote wijngaard waarvan momenteel 8 ha met wijnstokken beplant is. De Celler Mas de les Pereres werd opgericht in 2001. Anno 2004 produceert Hoet 1 witte wijn (1500 flessen) - de Nunci Blanc waarvan de jaargang 2002 door El Guia Penin uitgeroepen werd tot witte Spaanse wijn van het Jaar - en 3 rode wijnen (6000 flessen), waarin de combinatie garnacha/carifiena een hoofdrol speelt. Hoets productie is er op gericht om tegenwicht te bieden aan, zoals hij het zelf zegt de "verkleutering" op de wijnmarkt. Er wordt volgens hem al te veel gestreefd naar snelle beschikbaarheid van smaakjes, waardoor de oorspronkelijke uitgangspunten (natuur, klimaat, terroir, druif, karakter, oogstjaar) op de achtergrond verdwijnen.
Het feit dat deze kleine wijnstreek voor augustus 2001 al was aangemerkt als subzone van het grote Tarragona (Tarragona-Falset) geeft aan dat het bijzondere karakter van het gebied reeds eerder onderkend werd.
Sinds Priorat in de jaren zeventig een eigen herkomstbenaming kreeg, hebben wijnmakers in de omringende gemeenten getracht een aansluiting bij Priorat tot stand te brengen. Klimaat, geschiedenis, voornaamste druivensoorten en wijntradities kwamen immers meer overeen met Priorat dan met de rest van Tarragona.
Het enige echte verschil was de bodem: wordt de Priorat gekenmerkt door de llicorella-bodem, in Monsant wortelen de wijnstokken over het algemeen in rode klei en zand. Er werd echter geen overeenstemming bereikt en zo ging er een kwart eeuw overheen voordat de DO Montsant, met 16 gemeenten, momenteel bijna 30 producenten en zo'n 1700 ha aan wijngaarden, een feit was.
Net als in het geïsoleerde Priorat was de wijnbouw in de streek eeuwen lang voorbehouden aan kloosterorden. Pas toen Priorat begin jaren zeventig werd aangeduid als veelbelovend, nam ook de aandacht voor de direct daaraan grenzende wijngaarden toe.
Droge rode wijnen, rijk aan concentratie en alcohol, zijn het voornaamste product Ze worden traditioneel gemaakt van garnacha, carifiena en in mindere mate tempranillo (vooral aangeplant in het vlakkere zuiden), met de afgelopen decennia een groeiend aandeel voor internationale variëteiten als syrah, cabernet sauvignon en merlot.
Het verschil in bodemstructuur maakt dat de wijnen uit Montsant over het algemeen wat fruitiger en minder ruig/scherp zijn dan die uit Priorat. Opmerkelijk zijn de sinds kort geproduceerde zoete rode wijnen op basis van garnacha.
Niet alleen qua type maken de wijnen van Montsant grote kans om het recente succes van Priorat te gaan evenaren, ook het feit dat verschillende toonaangevende producenten uit Priorat hun activiteiten hebben uitgebreid naar de omringende regio belooft veel goeds: o.a. René Barbier (Clos Mogador), Sara Peréz (Mas Martinet) en Capafons-Ossó.
Daarnaast hebben onder meer de coöperatieven Capçanes (produceert kosjere wijn) en Masroig en Bodegas Joan d' Anguera (familiebedrijf daterend uit 1820, eigenaren van de oudste, uit 1980 daterende syrah-wijngaard) de afgelopen tijd uitstekende resultaten geboekt en tot ver over de landsgrenzen naam gemaakt.
Ook investeerders van buitenaf hebben het potentieel van Montsant ontdekt. De Engelse handelaar Christopher Cannan, gevestigd in Bordeaux, startte in 1999 met de joint-venture Europvin-Falset. Wijnmaker en lO%-aandeelhouder is Barbier, die zijn druiven koopt van de beste wijntelers in de zuidelijk gelegen Falset-vallei. Het feit dat de appellatie pas kort bestaat en dus tijd nodig heeft om zijn plaats te veroveren op de wereldmarkt, wordt gecompenseerd door de, vergeleken met die van Priorat, betaalbare wijnen.
Maar dit prijsverschil zal de komende jaren, gezien de ook in Montsant kleine productie per bodega ongetwijfeld kleiner worden. Belangrijk bijkomend voordeel is dat de meeste producenten vooral streven naar een eigen identiteit voor de wijnregio Montsant en niet, op zoek naar snel succes, pogen de wijnen van Priorat te kopiëren.
Enkele wijnen uit Priorat
’98 Clos L'Ermita, Alvaro Palacios
prachtige diepe kleur, opeengepakte aroma's, superrijk, velours/satijn mondgevoel, elegante atleet, gespierd en tegelijk verfijnd door de zuren, veel vulling, warm, mooie tannines, mondvullend, zeer breed en diep, machtige wijn met finesse
01 Clos L'Ermita, Alvaro Palacios
veel kleur, veel sap, goede balans, licht romig, prachtig direct rijp rood fruit in combinatie met sterke mineralentoets, hout is subtiel verwerkt, veel finesse, mooie zuren, breed geschakeerd smaakpalet, impressies van likeur en chocolade/cacao, elegant en soepel, aromatisch en mondvullend, veel lengte
PS: Alle wijnen zijn ook bij De Weinschenker te koop
™De Weinschenker2004