Pfalz en wijn uit de Pfalz bij De Weinschenker Anno 2011
De Pfalz geldt als het Toscane van Duitsland. Het warme klimaat en de relatief milde winters maken dit gebied ideaal voor de aanplant van amandelen, vijgen, citroenen en uiteraard vele druivensoorten.
De Weinschenker voert een aantal zeer mooie wijnen uit de Pfalz met bijzonder lage prijzen, maar ook bijzondere kwaliteiten. Daarom een kennismaking met de Pfalz en haar wijnen.
De naam Pfalz komt van het Latijnse Palatium wat zoveel betekent als paleis. Dit belangrijke wijnbouwgebied in Duitsland is gesitueerd op 650 km van Rotterdam.
De regio heeft landschappelijk veel met de Franse Alsace gemeen, en dit geldt ook voor de wijn. Hier worden de eest “Franse wijnen” van Duitsland gemaakt. Naast de witte wijnen treft men hier steeds meer rode wijnen aan.
De wijnstreek omvat een smalle landstrook van ongeveer 0 kilometer van noord naar zuid en tien kilometer breed. De totale oppervlakte is 23.720 hectare en dit is 22% van het totaal aan wijnbouw oppervlakte in Duitsland.
De Pfalz het op één na grootste Duitse wijngebied. Het bestaat uit de districten Mittelhaardt-Deutsche Weinstrasse en Südliche Weinstrasse.
De Pfalz ligt in de deelstaat Rheinland-Pfalz. Westelijk aan de Rijn tegen het Pfälzerwald en ten oosten van het Haardtgebergte.
De bergen van de Haardt zijn een uitloper vanuit de Vogezen in de Elzas en geven bescherming tegen oostenwind en regen vanuit het westen. In de zomer zorgt et er juist voor dat de warmte in het gebied langer blijft hangen.
Al met al heeft men hier een voor de wijnbouw uitstekend klimaat. Niet voor niets wordt de Pfalz ook wel het Toscane van Duitsland genoemd.
De bodem in de Pfalz is licht en gevarieerd met onder andere leem, löss en zandsteen.
De mooiste wijnen komen van de hellingen tegen de Haardt aan. Het zwaartepunt in de Pfalz ligt bij klassieke druiven, met voorop Riesling. De Koning van de witte wijnen is er inmiddels de onbetwiste nummer 1 met ruim 5000 hectare wijngaard.
Ook Weiss- en Grauburgunder zijn aan een sterke opmars bezig. Verder horen ondermeer Silvaner, Müller-Thurgau, Scheurebe, Gewürztraminer, Kerner en Morio-Muskat tot het veelzijdige witte wijnaanbod van de Pfalz.
De wijnen zijn voller dan aan de Moezel en vriendelijker dan in de Rheingau. De wijnen kenmerken zich door het rijpe fruit, met abrikozen, perziken en citrus.
Rode wijnen worden steeds belangrijker. Er is frisse wijn van Portugieser en fruitige Spätburgunder. Het grote succesverhaal van de Pfalz is de Dornfelder, die er sinds enkele jaren furore maakt.
De dieprode, meestal droge wijn overtuigt met zijn bijna zuidelijke charme. Hetzelfde geldt voor de nieuwkomer Regent. Ondertussen zijn blauwe druiven goed voor een aandeel van 40%.
De Pfalz is daarmee het grootste Duitse rode wijngebied. In het gebied groeien naast de wijndruiven ook amandelen, vijgen en citroenen.
Veel wijnbouwers zijn hier zeer innovatief en maken veelal droge wijnen die tot de meest gastronomische van onze oosterburen behoren.
Dornfelder
De nieuwe kruising van 50 jaar geleden is al lang uitgegroeid tot een klassieker onder de Duitse rode wijnen en mag zich sinds jaren verheugen in een enorme vraag.
De Dornfelder is de meest succesvolle Duitse kruising voor rode wijndruiven. Zijn wortels liggen in Württemberg, in de plaats Weinsberg.
Daar gaf wijnbouwdeskundige Imanuel Dornfeld de aanzet tot het stichten van de plaatselijke wijnbouwschool.
August Herold – die leefde van 1902 tot 1973 – kweekte er in 1955 al de Dornfelder.
Hij deed dat door de rassen Helfensteiner (zelf een kruising uit Frühburgunder en Trollinger) en Heroldrebe (een kruising uit Portugieser en Limberger) te kruisen.
Het duurde een jaar of wat voordat het ras erkenning vondt bij de wijnboeren.
Aanvankelijk werd het gebruikt voor zogeheten ’Deckrotwein’ om lichte rode wijnen een wat donkerder kleur te kunnen geven, totdat men het ware potentieel van de Dornfelders ontdekte.
Medio jaren zeventig, toen er welgeteld 100 hectare Dornfelder aangeplant stond, begon het ras aan een opmars.
Tegenwoordig bedraagt de aanplant 8200 hectare, wat neerkomt op meer dan 8% van de Duitse wijngaarden.
Bij de rassen voor rode wijn wordt alleen Spätburgunder nog vaker aangeplant.
De Dornfelder vond de meeste weerklank bij wijnboeren in de Pfalz en Rheinhessen, maar daarnaast is het ras ook in de meeste andere gebieden te vinden. Aan de Nahe, in de Pfalz, in Rheinhessen en in Württemberg behoort de Dornfelder tot de Classicdruiven.
De Dornfelder is een robuuste, weinig gevoelige druif. Wanneer men de groeikracht niet intoomt, neigt hij ertoe om grote opbrengsten te leveren.
Daarom verwijderen veel boeren aan het begin van e rijpingsperiode de trossen om de opbrengst te reduceren en daarmee de concentratie in de overblijvende trossen te stimuleren.
De trossen zijn iet al te compact en hebben daarom weinig last an rotting.
Dornfelder stelt wel vrij hoge eisen an de bodem. Zandige of stenige bodems zijn niet geschikt, evenmin als wijngaarden met vorstgevaar.
Dornfelder wordt voornamelijk verwerkt tot droge rode wijn, soms ook tot halfdroge. Er bestaan twee duidelijk verschillende stijlen.
De ene benadrukt e intense fruitaroma’s van amaretto kersen, ramen en vlierbessen en komt jong op de markt.
De nieuwe jaargang is zodoende ten dele al als primeur te koop. Andere producenten voeden de Dornfelder in grote of kleine houten vaten op en benadrukken meer de tannine en de structuur an de wijn met wat minder fruitaroma’s.
Meestal gaat het daarbij om stevige maar soepele en harmonieuze wijnen. Dornfelder is aan zijn dieponkere kleur al makkelijk te herkennen. Sekt of rosé van Dornfelder zijn zeldzaamheden.
Dornfelders zijn evenals andere krachtige rode wijnen ideaal voor herfst en winter, vooral wanneer ze wat rijping hebben gehad.
Ze passen an ook bij stevige vleesgerechten, wild of kaas. Anderzijds bieden ook jonge, fruitige versies, in e zomer zelfs licht gekoeld, veel drinkgenoegen.
Riesling
De Riesling groeit in alle Duitse wijngebieden en beslaat een oppervlakte van ruim 21.000 hectare.
Hij belichaamt als geen andere druif de Duitse wijncultuur. Riesling wordt voor het eerst genoemd in de 15e eeuw.
De groeiwijze, grootte an de druiven, de lange rijpingstijd en vorstbestendigheid duiden op verwantschap met wilde druiven.
Op de langste Rieslingtraditie kunnen de producenten in de Rheingau en aan de Moezel bogen; er zijn daar vermeldingen in documenten uit respectievelijk 1435 en 1465.
Verwijzingen naar verspreiding in het huidige Rheinhessen en in de Pfalz zijn bekend uit het einde van de 15e eeuw n uit de eerste helft van de 16e eeuw.
Riesling behoorde ook in de 17e en 18e eeuw al tot de van overheidswege aanbevolen druivenrassen. Nog altijd vraagt men zich af waar de naam precies vandaan komt.
Heeft het woord Riesling te maken met ‘verrieseln’ (vroegtijdig afvallen an druivjes), met ‘reissend’ (hoog) zuur, met edel Reis’ (twijg) of met ‘Rusling’ (donker hout)?
Internationaal staat hij bekend als Rheinriesling, terwijl in Baden het synoniem Klingelberger gebruikt mag worden.
Met de Welschriesling, die ondermeer in Oostenrijk, Italië en Slovenië geteeld wordt, heeft de Duitse Weisser Riesling niets gemeen.
De Riesling groeit in alle Duitse wijngebieden en beslaat een oppervlakte van ruim 21.000 hectare. Dat komt overeen met circa 20% van de totale aanplant.
De aanplant van de Riesling is de afgelopen twintig jaar met 5000 hectare toegenomen, goed voor het terugveroveren van de eerste plaats, vóór de Müller-Thurgau.
Alle gebieden dragen daaraan bij, zij het in verschillende omvang. In de Rheingau beslaat de Riesling met 2420 hectare zowat 80% van de daar beschikbare oppervlakte.
Andere belangrijke Rieslingproducenten zijn de gebieden Mosel (5200 hectare), Pfalz (5000 hectare), Rheinhessen (3200 hectare), Württemberg (2100 hectare), Baden (1200 hectare) en de Nahe (1000 hectare).
In elf van de dertien Duitse wijngebieden behoort Riesling tot de Classicdruiven. De Riesling is een langzaam rijpend ras, dat gekenmerkt wordt door een fruitig zuur.
Daarom is hij voorbestemd voor de noordelijke gebieden, waar hij in de late herfstzon zijn rijping voltooit. Hij stelt de hoogste eisen aan de ligging van de wijngaard, maar geringe aan de bodem.
Afhankelijk van bodem en microklimaat geeft hij heel uiteenlopende wijnen. Optimale condities bieden de stenige steile hellingen langs de rivierdalen die goed warmte kunnen opslaan.
Rieslingwijnen zijn er in alle soorten, maten en kwaliteiten. De opvoeding ervan gebeurt ten dele in het traditionele grote houten vaten.
Naast ongecompliceerde wijnen voor alledag biedt Riesling een rijke keuze aan predikaatwijnen.
Bij de hogere kwaliteitsniveaus komen vaker zoete of edelzoete wijnen voor, terwijl ook heel wat Qualitäts- en Kabinettwijnen (vooral in de noordelijker gebieden) ter compensatie van de hoge zuurgraad met een beschaafd restzoet uitgebalanceerd wordt.
De typische Riesling heeft een bleekgele, naar groengeel tenderende kleur. In de geur domineren perzik of appel. De smaak wordt gekenmerkt door pittig zuur.
Bij Rieslings van leisteenbodems spreekt men van een minerale toets. Sommige wijnen ruiken naar vuursteen, oudere wijnen hebben vaak een interessante petroleumtoon.
De natuurlijke zuurgraad biedt een goed potentieel voor verwerking tot sekt. Edelzoete Beerenauslesen en Eisweine behoren tot de duurste Duitse wijnen in het buitenland.
Rieslings moeten pas minimaal een jaar na de oogst gedronken worden. Vele bereiken hun optimale drinkrijpheid pas na enige jaren. Het bewaarpotentieel van topwijnen is bijna onbegrensd.
Jonge, lichte Rieslingwijnen, naar smaak droog tot fruitig zoet, zijn ideale zomerwijnen. Aan tafel zijn gerijpte Rieslings beter op hun plaats.
Zelfs oudere Spätlesen laten bij eten weer wat van hun jeugdigheid proeven.
Droge tot halfdroge Rieslings passen goed bij lichte gerechten, gestoomde zee- en zoetwatervis, vlees met lichte sauzen en klein gevogelte.
Halfdroge tot lieflijke Spätlesen harmoniëren goed met verse kaas.
Fruitig zoete Spätlesen of edelzoete Auslesen zijn voortrefelijke begeleiders van fruitdesserts.
Gerijpte edelzoete Auslesen en Beerenauslesen zijn optimale aperitieven bij feestelijke menu’s.
Müller-Thurgau (Rivaner)
De ongecompliceerde wijnen zijn makkelijk toegankelijk in smaak. Meestal zijn het jeugdige, lichte en frisse wijnen voor alledag. De druif dankt zijn bestaan en naam aan professor Hermann Müller uit het Zwitserse kanton Thurgau.
Müller, die leefde van 1850 tot 1927, kweekte dit ras in het onderzoeksinstituut van Geisenheim.
Recente DNA-analyses hebben aangetoond dat hij voor deze kruising gebruik maakte van Riesling x Madeleine Royale.
In het Zwitserse onderzoekinstituut Wädenswil werd het ras verder ontwikkeld en in 1913 naar de kweker ervan genoemd.
Het synoniem Rivaner is een samentrekking van de woorden Riesling en Silvaner. Deze twee rassen heeft men lange tijd aangezien als de ouders van de Müller-hurgau.
In de Duitse wijnbouw gaf de Müller-Thurgau zijn koppositie in de jaren negentig af aan de Riesling. Met een aandeel van bijna 14% heeft de Müller-Thurgau echter onverminderd grote betekenis.
Tegenwoordig beslaat hij een oppervlakte van 14.000 hectare. Zijn populariteit dankt hij ondermeer aan zijn flexibiliteit en toegankelijkheid voor een groot publiek.
Bovendien stelt de Müller- Thurgau geen al te hoge eisen aan de ligging en is hij betrouwbaar wat betreft opbrengst.
Müller-Thurgau staat in bijna alle Duitse wijngebieden. In zeven van de dertien Duitse wijngebieden behoort hij zelfs tot de Classicdruiven.
De grootste aanplant is te vinden in Rheinhessen met 4200 hectare en Baden met 2900; kort daarachter komt de Pfalz met 2400 hectare.
In Franken zijn ongeveer 1900 hectare met Müller-Thurgau beplant, aan de Moezel een goede 1300 en aan de Nahe bijna 600.
De in de jaren tachtig ingevoerde opbrengstbeperking per hectare heeft voor de Müller-hurgau, die van nature tot een hoge opbrengst neigt, een heel positief effect gehad.
Bij een lagere productie laat de druif zijn ware kwaliteitspotentieel zien. De druif rijpt vroeg en levert sappige, soms bloemige wijnen met een fijn, fruitig muskaataroma.
Het zuur is aan de milde kant, bij wijnen uit noordelijker contreien wat markanter.
Opvoeding gebeurt in de regel op roestvrij staal, waardoor de frisheid en het aroma behouden kan blijven.
Meestal gaat het om droge of restzoete Qualitätsweine. Müller-Thurgau is geen wijn om te bewaren en smaakt kort na de oogst op zijn best. Af en toe worden ook versies ‘sur lie’ aangeboden, die tot kort voor de botteling op het fijne gistdepot liggen.
De ongecompliceerde wijnen zijn qua smaak makkelijk toegankelijk en worden op grond van hun harmonische karakter graag gedronken. In kleur zijn ze bleek- tot lichtgeel en ze hebben een medium body.
Staat er Rivaner op het etiket, dan kun je er van uitgaan dat het om een droge, lichte frisse wijn gaat. Müller-Thurgau is meestal een ongecompliceerde wijn voor alledag en is geschikt als begeleider van mild-aromatische gerechten.
Enkele wijnen van De Weinschenker uit de Pfalz:
'09'10 Neustadter Dornfelder droog rood € 7,81
QbA Hambacher Schloß Rheinpfalz Deutschland
purper-rood, stoffig, sappige tannines, vanille. tabak, violtjes, zwarte bessen, leer en klein bittertje, lange finale, nu sappig lekker; nog 2 jaar rijpen, apart lekker, bij rood vlees en pikant kazen.
'06'09 Ursprung droog rood € 12,20
Weingut Schneider Rheinpfalz Deutschland
Cuvée van 60 % Cabernet Sauvignon, 20 % Merlot en Portugieser, zuren: 4.4 g/l restzuiker: 1.6 g/l
'08'09 Weissburgunder QbA droog wit € 10,35
Weingut Jürgen Leiner Rheinpfalz Duitsland
'09'10 Wachenheimer Riesling droog wit € 14,30
Kabinett Weingut Dr. Bürklin-Wolf, Wachenheim Pfalz Duitsland g
'08'10 Königsbacher Oelberg Riesling Spätlese droog wit € 20,70
Riesling Spätlese Weingut Christman Rheinpfalz Duitsland im
™De Weinschenker06