Reis door de Pfalz
Overzicht aanmerkingen, berichten, beschrijvingen Duitse wijnen en Duitse wijnhuizen
Een bericht van wijnjournalist Binders in Lekkerwijntje
Het is al vaker vertoond. Duitse wijn in valse confectie, die op proeverijen van allure een opmerkelijke waardering kreeg. Duitse topproducten halen soortgelijke toeren ook wel eens uit bij blindproeverijen. Zo kon het gebeuren dat wijnmaker Albert Heitlinger, uit Tiefenbach Baden, vriend en vijand in het Franse Meursault verbaasde, toen zijn wijn als 'piraat' die van de gerenommeerde Jacques Prieur op punten overtroefde.
De samenstelling van die Duitse wijn? Er was geen druppel Chardonnay aan te pas gekomen. Het was een assemblage van Weissburgunder, Grauburgunder en een minuscule hoeveelheid Riesling Trockenbeerenauslese. Ik noem u dit voorval omdat het illustreert hoe wijdverbreid de vooringenomenheden ten opzichte van Duitse wijn nog zijn. Die zijn als volgt samen te vatten: wit is meestal te zoet en vaak ook zuur, rood is nauwelijks een haar beter, omdat hij wordt gevinifieerd alsof-ie wit was.
Valt tegen dat soort vooroordelen op te werken? Jazeker, heeft het groepje journalisten ervaren die in de Pfalz vier dagen het palatum hebben laten masseren. Dat gebeurde op uitnodiging van het 'Deutsches Weininstitut' en het 'Informatiebureau voor Duitse Wijn'. Samengevatte bevindingen: Nederland mist een hoop als het op de huidige schaal Duitse wijn blijft inkopen. Importeurs met gevoel voor kwaliteit, zoals bijvoorbeeld Navino, Van Houten en de Weinschenker niet te na gesproken.
Kerosine Wat waren vermeldenswaardige ervaringen, uitspraken en contradicties tijdens deze verkenningsreis? Hier volgen er enkele:
Duitse wijnen hebben van nature het sterkste zuur in West-Europa. Om vooral de witte te laten smaken moet er zoet bij. Maar verlies nooit de balans uit het oog. En geef een wijn vooral niet teveel alcohol. Wijn maken is voor mij vooral een spel met parameters (Wolfgang Siben Erben, Deidesheim).
Als Riesling een kerosinesmaak heeft, is dat een fout. Totnogtoe wordt aangenomen dat de belangrijkste oorzaak daarvan 'stress' is. De hogelijk gewaardeerde 'petrol'-neus is een beschaafde uitdrukking van mineraliteit. Die reflecteert als het ware de bodem (Frank John, oenoloog Reichsrat von Buhl, Deidesheim).
Kwaliteit komt van de druif. Het is een geschenk van de natuur. In de wijnkelder kunnen we alleen maar kwaliteit verliezen. Daarom manipuleren wij zo min mogelijk. Liever werken met valkracht dan met pompen (Frank John, oenoloog Reichsrat von Buhl, Deidesheim).
Grand Cru In de Pfalz is een selecte groep wijnmakers bezig zichzelf te onderscheiden met een 'grosses Gewächs', zoiets als een Grand Cru voor 'Spitzenweine'. Om voor die status in aanmerking te komen zijn onder meer constante hoge kwaliteit, eerste klas ligging van percelen en beperkt rendement criteria. Opvallend is dat de betrokken 'Winzer' met hun classificatieclub vóór de staatse muziek uitlopen, want de Duitse wijnwetgeving heeft nog geen honorering van dit besloten doe-het-zelf-werk in het vooruitzicht gesteld. Je zou kunnen zeggen dat de wijnboeren de staat alvast het materiaal aanreiken voor de hoogste onderscheiding. En totnogtoe komt daar geen onafhankelijke buitenstaander aan te pas. Er is dus sprake van een 'inteelt'-classificatie. En nu maar hopen dat de wijnen vrij blijven van eventuele bijverschijnselen.
Er wordt in de Pfalz veel Dornfelder geproduceerd (kruising van Helfensteiner en Heroldrebe). In dit druivenras komen veel positieve eigenschappen van rode soorten samen. Maar het opvallend hoge rendement, gekoppeld aan vatprijzen die méér dan het dubbele van die voor Riesling bedragen, maakt de wijnboeren hebzuchtig. Ze maken dunne vaak harde wijnen omdat de vraag er tóch wel is. Jammer, want Dornfelder uit een laag rendement kan vooral in assemblages mooie wijnen geven. Zo denken de 'Prädikatsweingüter' (vanaf Qualitätswein tot en met Trockenbeerenauslese) er kennelijk óók over. In hun wijnen komt de Dornfelder zelden als enige druif voor. En internationale 'doorbraak', zoals bij de Zinfandel, valt overigens niet te voorzien.
Metaalmoe De Pfalz kent wijnboeren, zoals Ralf Anselmann in Edesheim, die tuk zijn op het verzamelen van medailles. Sommige wijnen hebben er zoveel dat ze er als het ware 'metaalmoe' van zijn geworden. Voor de tribune produceren kan commercieel interessant zijn, maar ten koste gaan van 'bezonken' kwaliteit.
Vooral als de prijzen uit landen komen, die nu niet bepaald gewaardeerd worden om de kwaliteit en het onderscheidend vermogen van de jury, verdienen ze het niet de prijslijst al te prominent te stofferen. Bij Reichsrat von Buhl zijn ze inmiddels afgestapt van het vermelden van medailles op het etiket. Daar wordt een wijngaard of een enkel perceel genoemd. En dat, vinden ze, moet al voldoende zijn om te beseffen dat onder de kurk hoogste genot wacht. Een praktische vorm van chique snobisme, waarvan de meeste wijnboeren nog niet dromen.
Wijnmakers in de Pfalz die zweren bij 'Spitzenlagen' en perceelsselectie werken als mathematici. Als ze topproducten maken roepen ze bij mij associaties op met de muziek van Bach. Lijnrecht daartegenover staat de artiest-wijnmaker. Uitspraak van een van hen: 'Iedere wijn die ik maak heb ik vooraf in m'n hoofd. Zoveel van dit en zoveel van dat. Ik ben een cuvée-man. Hou van assemblages die elegantie en complexiteit brengen'. Een schilderij in wijn wordt dat dan. En ook daaraan wordt veel geld uitgegeven.
Verwachting Wat zijn de conclusies van deze wijnreis? De Pfalz heeft een potentie waarvan ik de komende tien jaar veel goeds verwacht. Mits de wijngoederen en coöperaties niet de gemakkelijkste manier kiezen om omzet te maken. Vooral druivenrassen als Riesling, Spätburgunder en in mindere mate Dornfelder (bij laag rendement) kunnen model staan voor kwaliteitswijnen in alle prijscategorieën.
Wijnboeren die nu nog vasthouden aan achterhaalde concepten (Bijvoorbeeld 46 wijnen op de prijslijst) om toch vooral geen derde-generatie-klanten te verliezen, moeten leren inzien dat die krachtenversnippering beter kan worden omgezet in geconcentreerde energie, afgestemd op eigentijdse, in plaats van op kool- en geitsparende productiefilosofieën. En die vertalen zich meestal in enkele voor de consument overzichtelijke lijnen, gekenmerkt door enige kwaliteitssprongen.
Wat dat betreft is de nieuwe verkoopstrategie van het Duitse Wijninstituut al richtinggevend: twee categorieën niet te droge of te zoete wijnen: Classic en Selection in verschillende prijsklassen. Dat onder die etiketten nog allerlei smaakvarianten per wijnboer mogelijk zijn, is een andere zaak. En ook de vraag of een term als 'Selection' de Nederlandse wijndrinker niet in verwarring zal brengen omdat méér landen hem in andere betekenissen gebruiken, is voorlopig nog niet beantwoord. Maar dat Duitsland -en in dit geval de Pfalz- méér van zich laat horen dan totnogtoe, doet volledig recht aan de kennis en kunde waarvan wij op menige plaats het 'liquide' bewijs in het glas kregen geleverd.
Wijn maken is voor mij vooral een spel met parameters (Wolfgang Siben Erben, Deidesheim).
Proeven in de Duitse Pfalz levert een palet aan ervaringen op. Met Riesling, Weissburgunder, Grauburgunder en Hüxelrebe worden sinds enkele jaren spraakmakende resultaten geboekt. Bij de rode wijnen moeten we het voornamelijk hebben van Spätburgunder, Dornfelder en Lemberger (Blaufränkisch), al zijn de laatste twee doorgaans betere assemblage-genoten dan mono’s. En een enkele keer duikt ook de St.Laurent op, die zich schitterend kan ontplooien bij zorgvuldige druivenbehandeling, selectieve oogst en laag rendement.
Langs de Weinstrasse in de Pfalz vind je wijnmakers van allerlei aard. En er zijn er bij die beter kunnen verkopen dan wijn maken. Je treft er ook nog ouderwetse " Winzer" aan, die liever traditioneel ingestelde klanten willen vasthouden dan een nieuwe markt aanboren, met producten die in de eigentijdse smaakontwikkeling passen. In het algemeen is de instelling nog sterk doortrokken van de gedachte: wat goed is voor ons, moet het voor anderen zéker zijn. En dat je als wijnmaker door de tijd wordt ingehaald wanneer je internationale marktoriëntatie tekort schiet, is nog niet overal doorgedrongen.
Maar dat de Pfalz het stukken beter doet dan zo’n jaar of vijf geleden, is in een verkenningsreis duidelijk merkbaar. Met een kleine groep wijnjournalisten bezocht ik verschillende wijngoederen en een Winzergenossenschaft (coöperatie). Bovendien bestond er na het eclatante "Ball des Weines’ voor producenten van kwaliteit- en predikaat wijnen in Wiesbaden nog gelegenheid om tijdens de wijnbeurs van het naburige Mainz een aantal topwijnen te proeven. Van de geproefde wijnen in de Pfalz zou ik er best enkele in mijn kelder willen hebben, zoals:
Weingut Karl-Rainier Lingenfelder
Lingenfelder Riesling:"bird label", halbtrocken 2001.
Een wijn die vooral naar de Verenigde Staten wordt geëxporteerd. Zo’n 15 gram restsuiker en 7,5 gram zuren. Wat procesachtige neus ( niet goed verpakte esthers van koude vergisting), met tevens wat appel en lychee. Geen typisch minerale Riesling, zoals we die uit dit gebied gewend zijn. Fris met ingehouden houttonen.
Ganymed 1999: eveneens van Lingenfelder. Spätburgunder die voor 50% op nieuw eiken mocht rijpen (Allier). Stevige structuur, nog wat paars. Rood rijp fruit. Elegant. Mondgevoel wat schraal.
Weingut Georg Siben Erben, Deidesheim Aangesloten bij Naturland: ecologisch vriendelijk producentengezelschap
Deidesheimer Kalkhofen Riesling Auslese 1999:
veel fruit en honing, mooie geïntegreerde zuren. Jong maar toch al proefbare evolutie. Gave dessertwijn.
Deidesheimer Langenmorgen Riesling Auslese 1995:
Stevige edelzoete wijn met primair aards accent. Fraai tropisch fruit en honing. Bescheiden in alcohol.
Weingut Werner Anselmann, Edesheim
Heeft ongeveer 17 pagina’s A4 nodig om prijzenkast te specificeren.
St.-Laurent Edesheimer Rosengarten 2001: In september op de markt als "Selection", de als droog gekwalificeerde serie in het wat duurdere segment. De wijn heeft een fraaie, bessige neus en is sappig, vlezig en zacht. Heeft voldoende lengte. Op edelstaal opgevoed en daarna op fles gerijpt.
Cabernet franc trocken 1999:
Fraai rood fruit in de neus. In de mond overwegend framboos met houtnoot. Krachtige structuur. Bijna jaar op barrique gerijpt. Ontwikkelt zich verder op fles.
Huxelrebe Trockenbeerenauslese 1999 Edesheimer Rosengarten.
Krachtige fruitige wijn. In de neus botrytis en kruidigheid. In de mond breed, honingsmaak elegantie. fraaie balans.
Reichsrat von Buhl Deidesheim Pechstein Forst 2000
Riesling Spätlese, grosses Gewächs 2001.
Wijn van oude stokken. beperkt rendement. Meer mineraal dan fruitig. Strak in de mond, concentratie, mooi geintegreerd zuur.
Forster Kirchenstück Riesling Auslese Trocken 1994
Wijn van een speciaal jaar met een koude droge herfst. Botrytis voor zo’n 20%. Breed, vet, honing en geen "petrol" van het goede soort.
Weingut Alfred Bonnet Friedelsheim Dornfelder trocken 2000:
mooie fruitexpressie van bes en braam. Ook wat peper. Mist wat concentratie door wat ruime opbrengst per hectare. Ronde smaak zonder storende tannines
In het algemeen wat traditioneel gemaakte wijnen die "op veilig" spelen, zonder veel elegantie of complexiteit.
Winzerverein Ruppertsberg Goed geleide coöperatie die weet wat wijnmaken is.
Riesling Classic 2001 Schoolvoorbeeld van een wijn die goed past in de Classic-lijn. Mooie zoet-zuur-balans. Sappig. Frisse mineraliteit.
De 2001 Oberhäuser Brücke, Riesling Eiswein van Weingut Hermann Dönnhoff (Nahe)
werd door de Amerikaanse wijngoeroe Robert Parker bekroond met de topscore van 100 punten. En dit in de jongste uitgave van zijn Newsletter Wine. Een fruitige Spätlese uit de wijngaard Hermannshöhle kreeg 98 punten, naast de uitstekende beoordelingen van 8 andere Spät- en Ausleses. Allemaal lagen ze tussen 92 en 95 punten. Zelfs de normale halfdroge Gutsriesling was volgens Parkers medewerker Pierre Rovani goed voor 90 punten.
Ook andere wijnen van o.a. domeinen uit Mittelrhein en Mosel-Saar-Ruwer zijn getest en met scores tot 94 punten uitermate positief beoordeeld. "Sinds 1971 is er geen grandiozer jaargang geweest, zelfs voor de eenvoudige Qualitätsweine", luidt het in de Wine Advocate. In de decemberuitgave is een uitvoerig artikel over Duitse Riesling van de jaargang 2001 gepland. De wereldwijde erkenning van Riesling zet zich onverminderd voort.
™De Weinschenker104