Oude en Nieuwe wijnlanden
onderscheidende begrippen ja of nee?
Of: Ieder volwassen Chinees een glas wijn
Wat betekenen de woorden oud en nieuw in de wijnwereld eigenlijk? Wat betekenen ze eigenlijk nog? Wij Europeanen zijn ons pas sinds 1976 bewust van een nieuwe wijnwereld, een wijnwereld die zich verder uitstrekt dan Europa.
In dat jaar organiseerde een Brit, Steven Spurrier, een wijnproeverij in Parijs, waar de top van de rode bordeaux werd beoordeeld naast een aantal Californische wijnen.
Wat niemand had kunnen bevroeden, gebeurde: een Californische wijn, Stag's Leap Wine Cellars "Eask 23" 1973 won de test vóór gereputeerde namen als Haut-Brion, Pichon-Longueville en Comtesse de Lalande. De bordeaux waren uit mooi gerijpte, goede jaren en, ja, de professionele jury bestond uit voornamelijk Fransen. Alsof de bliksem insloeg.
In eerste instantie leek het op een incident, maar toen er nog een paar van dergelijke proeverijen volgden en ook daar het resultaat in het nadeel van de Franse klassiekers uitviel, brak het besef door dat er ook elders ter wereld wijn kon worden geproduceerd, werd geproduceerd. En hoe.
De Nieuwe Wijnwereld werd gedefinieerd: alle tot nu toe onbekende wijnlanden buiten Europa. Sindsdien is het heel hard gegaan. De bekendheid van de nieuwe wijnlanden is razendsnel gegroeid, er zijn nog weer nieuwere wijnlanden bijgekomen, de nieuwe wijnlanden verruimen in snel tempo hun wijngaardareaal en verhogen hun productievolume jaarlijks en de positie van de nieuwe wijnlanden op de traditionele, Europese wijnmarkten is verbazend snel ijzersterk geworden.
En dat allemaal in een tijdsbestek van niet meer dan 25 jaar. Er is sprake van een revolutie. Maar betreft het hier wel nieuwe wijnlanden? Natuurlijk, ze zijn nieuw op onze markt, ze zijn nieuw op de wereldmarkt. Eerst produceerden ze (zo goed als) alleen voor de thuismarkt. Maar nieuw? Nee. Columbus had op zijn ontdekkingstochten naar Amerika al wijnstokken bij zich. En in zijn voetspoor trokken gedurende de 16de eeuw Spaanse en Portugese conquistadores en missionarissen, met de wijnstok, Zuid-Amerika in.
Vanuit Zuid-Amerika ging de wijnstok in 1769 met de missionarissen, via de Camino Real, de Koninklijke Weg, langs de westkust Noord-Amerika in.
Alle 20 missieposten hadden hun eigen wijngaard. De noordelijkste was in Sonoma. In 1659 riep Jan van Riebeeck aan de Kaap de Goede Hoop blij verrukt uit "Gode dank, wij kunnen voor het eerst wijn van eigen bodem drinken" en in 1788 arriveerde de vitis vinfera ook in Australië. Dus nieuw - nee, niet bepaald. Toch zijn er redenen om de oude en nieuwe wijnlanden tegenover elkaar te zetten. Weet dat we dan generaliseren, in tendensen, soms zelfs in karikaturen, spreken.
Niettemin zijn er Australië grosso modo enkele opvallende verschillen. Eén van de belangrijkste verschillen - en daar zit om fysieke redenen ook weinig beweging in - is dat wijnbouw in Europa sterk afhankelijk is van wisselend weer. In Europa is in de meeste gevallen sprake van "cool climate-viticulture". In de nieuwe wijnlanden liggen de wijnbouwgebieden in veel stabielere klimaatzones. De wijnstokken staan er in een warm, zonnig, veelal subtropisch klimaat.
In Europa kunnen de wijnproducenten niet de zon of droog weer of juist een mals buitje bestellen op voor hun gunstige momenten. In de nieuwe wijnlanden is er vaak zon en beschikt men tegelijkertijd over computergestuurde irrigatiesystemen, die precies op het goede moment de juiste hoeveelheid water, met eventueel daarin opgelost een voedingssuppletie, bij de plant brengen.
In de nieuwe wijnlanden hoeft de wijnplant nooit overstresst te raken door een gebrek aan zon of een gebrek aan water. In de oude wijnlanden kan er wel degelijk sprake zijn van overstress, met als gevolg een blokkering in de groei of rijping van de druiven, (een bepaalde mate van lichte stress is goed voor de wijnplant, maar overstress leidt tot niets positiefs).
In de oude wijnlanden hebben we te maken met wijnboeren, ambachtslieden van vader op zoon, van moeder op dochter, behept met tradities en ingesleten gewoonten, vaak zelfs officieel vastgelegd in wetgeving. Irrigatie is in principe verboden, de start van de oogst wordt door een zekere irrationele traditie vastgesteld, het uitbalanceren van een wijn is maar tot zeer beperkte mate mogelijk - chaptaliseren of aanzuren (nooit en) van wijn is slechts in sommige regio's en onder bepaalde omstandigheden toegestaan, etcetera.
In de nieuwe wijnlanden zijn wijnproducenten vaak grootinvesteerders en marketeers, niet zelden beursgenoteerde multinationals. De Australische brouwerij Foster, die ook in wijn doet, heeft een paar jaar geleden het Californische wijnhuis Beringer gekocht en is sindsdien de grootste wijnproducent ter wereld. Robert Mondavi noemt zichzelf een "global player in fine wines" en is actief in Californië, Italië, Chili, Bordeaux, Zuid-Frankrijk en Australië. E & J Gallo is een agressief wereldmerk dat zich overal inkoopt.
Zo komt het overal op het schap en door middel van volhardende, systematische reclamecampagnes (met niet een industrieel gezicht (de op Pernis gelijkende wijnfabrieken met een jaarproductie van één miljard flessen), maar met een romantisch familiegezicht (opa en kleindochter in de wijngaard op inspectie of in de kelder aan het keuren) bereikt men de "interactie" tussen winkel en klant. De Southcorp-groep domineert de Australische wijnbouw. Zij is de beheerder van onder andere de gigamerken Penfolds, Lindemans en Rosemount. In de nieuwe wijnlanden zien we bovendien vaak dat mensen in de wijnbouw gaan met elders verdiend geld.
Ze zijn rijk geworden in de offshore, filmbizz, onroerend goed of digitale communicatie en zoeken dan vervolgens een leuk speeltje. "Big shots who like to have a toy to play with". En wat is dan leuker dan een eigen wijngoed. Dergelijke mensen hebben wel een andere kijk op het leven, op wijn produceren en op het verkopen van hun wijn dan wijnboeren uit de traditionele wereld - sommigen van hen gingen na de basisschool al aan de hand van hun vader het vak in. U snapt het al. De twee hier bovengenoemde tegenstellingen in het fysieke en in de achtergrond, de mentaliteit van de producenten bepalen veel meer verschillen.
In de oude wereld is wijnbouw veelal nog kleinschalig, liggen de wijngaarden vaak op moeilijk bewerkbaar terrein, soms op steile hellingen, is er nog relatief veel handwerk en werkt iedereen op zijn eigen manier, waardoor er zeer veel verschillende wijnen zijn - elk met een eigen etiket.
In de nieuwe wereld is wijnbouw veelal grootschalig, liggen de wijngaarden bijna altijd in valleivloeren, in vlak land, staan de rijen wijnstokken ver uit elkaar, opdat alles machinaal kan gebeuren, 't liefst met zeer grote, zware machines, loopt de bedrijfsvoering uiterst effectief en komt de wijn op de markt met de simpele naam van de druif en zijn er veel merken (Jacob's Creek, Gallo, Hardy's, Lindemans, Banrock Station, etc.).
In de oude wereld redeneert men meestal nog vanuit het product. De originaliteit en uniciteit, iedere producent maakt een eigen, andere wijn. De marktpresentatie is dus uitermate gefragmenteerd. In de nieuwe wereld redeneert men veel meer vanuit de markt. Wat wil de consument. De smaak wordt er als het ware op aangepast. De productiewijze is gericht op constante (hoge) kwaliteit, die in een marktsegment herkend en gewaardeerd wordt.
Daar sluit de verkoopstrategie op aan. De meeste wijnbouwers in de oude wijnlanden kennen het begrip verkoopstrategie niet eens, laat staan dat ze over zoiets nadenken. Dan komen we bij het volgende, cruciale en zeer zichtbare verschilpunt. In de nieuwe wijnlanden wordt wijn meer verkocht door middel van merkpromotie ("branding"), inclusief een reclamebudget, dan door regionale bescherming (wettelijke regelingen inzake begrensde herkomstbenamingen) In de oude wereld hebben de wijnen geografische benamingen. Wijnen heten Bordeaux, Pauillac, Saint-Emilion, Bourgogne, Beaune, Meursault, Chateauneuf-du-Pape, Rioja, Barolo, Zeiler Schwartze Katz, etc. Men gaat uit van de terroir.
In de nieuwe wereld is het de varietal en het merk dat de dienst uitmaakt. Wijnen heten simpelweg Sauvignon Blanc, Chardonnay, Cabernet Sauvignon, Merlot of Syrah en daarnaast wordt er nadrukkelijk een merknaam genoemd. We zouden kunnen stellen dat het in de oude wijnwereld erom gaat dat de wortels zo diep als mogelijk gaan, op zoek naar mineralen. Men kiest voor het principe van de bodem. In de nieuwe wijnlanden is weinig aandacht voor het wortelstelsel, maar hecht men groot belang aan het canopy-management. Het gaat om een optimale fotosynthese door een goed bladmanagement.
Men kiest voor het principe van lucht en licht. De oude wijnlanden hebben dus een zeer gefragmenteerd aanbod. Met moeilijke namen. Bovendien, achter iedere geografische naam staan honderden, soms zelfs duizenden verschillende producentennamen. leder met een eigen wijn. Wijn is een agrarisch product. In de nieuwe wijnlanden wordt de productie beheerst door grote jongens. Gallo produceert, we signaleerden het al eerder, één miljard flessen wijn per jaar. In Australië produceren de vier grootste wijnconglomeraten meer dan 70 procent van de totale Australische productie.
De 20 grootste zijn er goed voor 90 procent van de totale productie. In de nieuwe wijnlanden spreekt men dan ook zonder gêne over "the wine industry". In de oude wijnlanden spreken we over wijnboeren, in Frankrijk heeft men het over een viticulteur, een wijngaardverzorger. In de nieuwe wijnlanden zijn winemakers. Van wijngaardverzorgers heeft men nooit gehoord, althans het woord bestaat als zodanig niet. Niettemin groeien de oude en nieuwe wijnlanden in snel tempo naar elkaar toe. De beïnvloeding is wederzijds. Men leert veel van elkaar. In de nieuwe wijnlanden sprak men 15 jaar geleden nog over "de mythe van de terroir".
Het zou een typisch Frans verkooppraatje zijn - erg filosofisch, erg zweverig, maar zonder reële basis. Wijn is niets anders, zo zei men in de nieuwe wijnlanden nog kort geleden, dan een technisch product. Men heeft daarvoor nodig druiven, een winery en een winemaker. Moderne apparatuur en hygiënische technieken.
Nu zijn er langzaam maar zeker andere ideeën. Steeds meer beseft men in de nieuwe wijnlanden dat de kwaliteit van een wijn in de wijngaard wordt bepaald. De ligging van de wijngaard is dus van groot belang. Koel, met een goede ligging op de zon, goed gedraineerd, dus bij voorbaat op hellingen. En de wijngaard vraagt veel zorg.
Een bekend Chileens producent zei mij twee jaar geleden: "Originally l spent 90 percent of my time in the winery and 10 percent in the vineyards. Now l spend 90 percent of my time in the vineyards and only 10 percent in the winery." In de oude wijnlanden heeft men juist meer oog gekregen voor techniek, hygiëne en marketing. Steeds meer wijnen verschijnen op de markt met de naam van het verwerkte druivenras.
Er wordt ingezien dat al die moeilijke geografische namen te ingewikkeld zijn voor het merendeel van het koperspubliek. Vroeger, toen de wijnmarkt nog niet was gedemocratiseerd en alleen de notaris, de dokter, de dominee en de pastoor wijn dronk, kon men daaraan vasthouden.
Nu is de boodschap simpel: dit is een Chardonnay en dat is een Merlot en ze smaken dus zus en zo. Ook gaat er de suggestie vanuit dat Chardonnay bij wit altijd goed is, zoals Merlot, Cabernet Sauvignon en Syrah bij rood altijd zonder risico uit het schap kunnen worden genomen. Zij vormen als het ware een soort nieuwe -Fabuleus Four- zoals The Beatles dat eerder waren.
In de oude wijnlanden zegt men - en nu ook steeds vaker in de nieuwe wijnlanden - het is niet de druif, het is de interactie tussen de wijnstok en het totale lokale eco-systeem dat je, met dank aan die bepaalde druif, in de wijn terugproeft. Dat eco-systeem is een regio, een gemeente of zelfs een wijngaard. Zoals we eerder al in de oude Bourgogne een onderscheid maakten tussen Pommard en Volnay, tussen Pauillac en Saint-Julien en tussen Rioja en Navarra, zo zien we nu steeds vaker ook geografisch begrensde districten in de nieuwe wijnlanden. In Napa Vally kennen we inmiddels onder andere Rutherford, Oakville, Saint-Helena, in Australië hebben we Coonawara en Padthaway, in Zuid-Afrika erkent men dat Stellenbosch andere wijnen geeft dan Paarl of Franschhoek en in Chili heeft Casablanca andere kwaliteiten dan Maipo Valley. Dit onderscheid wordt ook steeds nadrukkelijker op de etiketten gecommuniceerd.
De wijnen van de nieuwe wijnlanden zijn van oudsher ronder, zachter, zoeter, alcoholischer, hoger op smaak, maar we zien nu dat ook steeds meer wijnen uit de oude wijnlanden toegankelijker worden: rijpere tannines, zachtere zuren, soms ook een klein zoetje en zeker ook steeds vaker een half of heel procent meer alcohol. Hadden 25 jaar geleden Franse wijnen bijna nooit meer dan 12,5 procent alcohol, nu is 13,5 of soms zelfs 14 procent niet opzienbarend.
Conclusies: Wijnen uit de nieuwe wijnlanden blijken uitstekend aan te sluiten bij een aantal trends in de markt. Producenten in de nieuwe wijnlanden doen ook veel meer aan marktonderzoek en passen hun wijnen, indien nodig, aan de behoeften in de markt. Ze hebben de ruimte - er is zo goed als geen restrictieve wijnwetgeving in de nieuwe wijnlanden - om aan fine tuning van hun product te doen. Ze kunnen zuren toevoegen (citroenzuur, wijnsteenzuur, etc.), ze kunnen de wijn licht zoet of pittig zoet maken (restsuikers of toevoeging van zoetstof).
Ze kunnen redelijk ongebreideld manipuleren, gericht op een constante kwaliteit, een homogeen karakter^ continuïteit in kwaliteit en karakter, een hoog smaakgehalte (krachtig, rijk, voluptueus, licht zoet, met veel tropisch fruit, "jammy", "confiture") en gemakkelijk herkenbaar door "branding".
Bovendien zijn de aantallen per merk bijna onbegrensd - herkomst van de druiven speelt geen rol; ze kunnen overal vandaan komen: Vichon, een toenmalig merk van Mondavi, bracht een paar jaar geleden een wijn met op het etiket in grote letters Vichon en het verwerkte druivenras en in kleine letters de herkomst van die druiven: Vin de Pays de l'Aude: een Amerikaans merk met een wijn van Franse druiven en volgend jaar misschien Chileense druiven (als er daar meer zijn en de prijs is lager).
Ook is de prijs per fles veelal redelijk en wordt het geheel niet zelden ondersteund door reclame. Vooral de jeugdige en ook de relatief onervaren wijndrinker grijpt om de hier genoemde redenen (toegankelijk, zoetje, constant, herkenbaar, niet te duur) graag naar de wijnen uit de nieuwe wijnlanden.
We kunnen ze afdoen als technische, als industriële wijnen, maar daarmee doen we ze tekort. Niettemin blijven wijnen uit de oude wereld onovertroffen. Vanwege hun originaliteit, hun soms ongeëvenaarde kwaliteit, hun spanning, hun verteerbaarheid. Ze maken de consument niet moe, maar geven hem energie. Terroir-wijnen blijken een ziel te hebben. Terroir-wijnen zijn er voor de relatief kleine groep liefhebbers. Zij blijken niet zelden bereid gigantische prijzen voor een bijzondere wijn te betalen.
Voor beide is dus een markt. Die van de technische, de industriële wijnen is het grootst. Meer dan 90 procent van de markt wil geen poespas, wil geen ingewikkeld verhaal, geen moeilijke naam. Meer dan 90 procent van de wijndrinkers wil "een lekker wijntje", gezellig en ongecompliceerd genieten.
Nog enkele nevenstaande feiten en losse gedachten: De wijnproductie kent dus twee snelheden, twee principes. Maar de scheidslijn loopt vandaag de dag niet (meer) langs de lijn van oude en nieuwe wijnlanden. We vinden een industriële wijnproductie en gelikte wijnen ook steeds meer in oude wijnlanden, zoals we in de nieuwe wijnlanden steeds meer aanhangers zien voor de productie van terroir-wijnen. Het eindresultaat is een verrijkte wijnwereld. Nog nooit waren er zoveel goede en zoveel boeiende wijnen als aan het begin van de 21ste eeuw.
Nog altijd wordt circa 70 procent van de wijnen geproduceerd en geconsumeerd in West-Europa. Besef goed dat alleen het wijnbouwareaal van Bordeaux aanzienlijk groter is dan dat van het gigantische Australië. Niettemin groeit het wijngaardareaal in de nieuwe wijnlanden snel. Eind 2000 besloeg het productieve wijngaardoppervlak van de nieuwe wijnlanden gezamenlijk ongeveer 950.000 hectare. (Nog niet lang geleden had Frankrijk alleen al meer dan 1 miljoen hectare!). Die 950.000 hectare is amper 16 procent van het totale wereldwijngaardareaal. Maar in 1994 was het nog slechts 13 procent en in 1990 8 procent. De groei is dus enorm. Tussen nu en 2005 verwacht men 150.000 hectare nieuwe aanplant in de nieuwe wijnlanden.
Het wijngaardareaal in traditionele wijnlanden als Frankrijk, Italië, Spanje en Portugal neemt zienderogen af. In termen van wijnproductie is de positie van de nieuwe wijnlanden zelfs nog iets sterker. In 2000 produceerden zij gezamenlijk 57 miljoen hectoliter. Dat is 21 procent van de wereldproductie. In 2005 zal dat zo'n 65 tot 68 miljoen hectoliter zijn, goed voor 23 procent van de wereldproductie. En dan hebben we het nog niet eens over de toename in exportkracht.
Neem een land als Argentinië. Daar groeit niet het wijngaardareaal. Daar neemt de totale productie zelfs af ten gunste van een aanzienlijke kwaliteitsverbetering. Maar de wijnen uit dit land beginnen nu pas op de Europese exportmarkten te komen. Tot voor kort produceerde men er alleen voor de binnenlandse markt. En Argentinië is geen kleintje! Het behoort qua volume tot de top-vijf van de wereld. Ons staat dus nog wat te wachten uit het land van Maxima. Leidt dat tot overproductie? Op het ogenblik is er in bepaalde delen van de wereld al sprake van overproductie. In Central Valley in Californië worden veel te veel druiven geoogst. De prijzen zijn lager dan ooit en de prijs per kilo is lager dan de gemaakte kosten. Crisis dus.
Hetzelfde zien we in de Franse Languedoc en het dreigt in Australië en Chili. Het geldt natuurlijk alleen voor de wijnen van alledag, de simpele kwaliteiten. Niettemin, op het moment dat de grenzen van China open zouden gaan en ieder volwassen Chinees een glas wijn per jaar zou gaan drinken, is de overproductie in één oogopslag omgeslagen in een tekort. Gorredijk, 2 juni 2002 Gert Crum
™De Weinschenker0404